Efficiëntie in elke schakel van het bedrijf

Hoewel melkveebedrijf Spalandhoeve direct naast een provinciale weg ligt, heerst er een opvallende rust. Het verkeer raast op enkele meters afstand voorbij, maar op het erf zelf is daar weinig van te merken. De melkkoeien staan rustig te vreten en de droge koeien liggen gemoedelijk met z’n allen in de zelfgebouwde potstal.

Maar zo rustig als nu is het op het erf lange tijd niet geweest. In de afgelopen tien jaar is de Spalandhoeve flink gegroeid. In 2014 namen de broers Rinze, Evert en Thomas en vader Gijs Westra het bedrijf van de ene buurman over, in 2017 het bedrijf van de andere. ‘Daardoor konden we groeien van 140 melkkoeien naar 315 koeien met bijbehorend jongvee. Al was het wel een heel gedoe om binnen drie jaar twee keer een financiering bij de bank geregeld te krijgen’, herinnert Rinze Westra zich nog goed. Als derde generatie boeren zijn ze gewend om met forse financieringen te werken. ‘Dat accepteren we. Het is alleen soms wel uitdagend, omdat je minder ontwikkelingsruimte krijgt. We zijn daarom scherp op onze technische resultaten, daar hebben we fiks onze focus op.’

Bij die uitbreidingen werd bewust nagedacht over de indeling van het bedrijf. Op een van de locaties werd de stal afgebroken en schakelden ze de agrarische grondbestemming om naar een woonbestemming. De locatie waar broer Evert woont, werd ingericht voor jongvee en droge koeien, terwijl alle melkkoeien op de oorspronkelijke boerderij bleven. ‘We hebben gekeken wat het beste paste op de tweede locatie: melken of jongvee en een deel van de droge koeien houden. De stal is geschikt om te melken en we hebben daar 83 grootveeboxen, maar het had toch onze voorkeur al het melkvee bij elkaar op één locatie te houden. Dat geeft meer rust en efficiëntie dan op twee plekken melken’, licht Rinze toe.
Efficiëntie is de rode draad in het bedrijfsmanagement van de melkveehouders. Ze zijn continu op zoek naar optimalisatie, ook in hun manier van groeien. ‘Onze doelstelling is om elk jaar met tien koeien te groeien. Gemiddeld genomen is dat aardig gelukt. We merken wel dat we nu ergens op het optimum komen.’

‘Groeien is op zich heel mooi, maar je moet ook kijken waar je plezier uit haalt en hoe je je tijd verdeelt. Een groot bedrijf is mooi, maar ook hard aanpoten’, vindt Westra. ‘Het is vooral belangrijk om steeds op zoek te gaan naar mogelijke verbeterpunten. We proberen elk jaar op alle vlakken, zoals de jongveeopfok, het rantsoen en de leeftijd van de veestapel, iets te winnen.’ Dat is terug te zien in het fokkerij- en voermanagement. Sinds vier jaar mengen de melkveehouders vanaf april vers gras in het rantsoen van de koeien. ‘We voerden het verse gras eerst los, maar toen zakte de melkproductie als een pudding in elkaar. Er was te veel selectie. Nu we mengen, gaat het heel goed’, zegt Westra.
Het gras dat ze niet vers voeren, kuilen ze zelf iedere vier weken in. De eerste drie sneden gras worden boven elkaar ingekuild, om jaarrond een constant rantsoen te hebben. ‘Dat is echt de sleutel om stabiel te melken’, vindt de melkveehouder. Om broei te voorkomen leggen ze banden op de kuilen en voegen ze sinds kort wortelstoomschillen met bietensap toe. ‘Dat voegt qua voedingswaarde niks toe, het is eigenlijk een watervervanger.

Het is wat zuurder en zorgt minder snel voor broei. En het is ook nog eens smakelijk spul.’ Het bijproduct heeft een donkerpaarse kleur, maar kan volgens Westra
niet in de melk komen. ‘Dat heb ik voor de zekerheid wel nagevraagd’, zegt hij. Ook grondstoffen als sojahullenmeel, geplette gerst, sodagrain en een beetje sojaschroot worden een dag van tevoren geweekt om de voedingsstoffen beter beschikbaar te maken. Op de dag zelf mengen ze het met gras,
mais en bijproducten als perspulp en tarwegistconcentraat. ‘Doordat we veel bijproducten gebruiken, zitten we redelijk scherp op CO2. In 2025 kwam de uitstoot uit op 786 gram per kilogram melk uit.’ De interesse van Westra in voeding komt niet uit de lucht vallen. Hij werkte zeventien jaar bij Bonda, waarvan twaalf jaar als verkoopleider en kwam zo op veel bedrijven. Die ervaring gebruikt hij nu op het eigen bedrijf. Dat vertaalt zich onder meer in een jaarrond laag ureumgetal van 14,3, waar 19,3 als referentie bij FrieslandCampina geldt. ‘We zochten naar de optimale eiwitbenutting. Waar kun je aan trekken zonder dat het productie of gezondheid kost? We zochten extremen op, zonder over de grens te gaan. Ik denk dat we nu op het optimum zitten.’ Westra merkt dat met constant voeren het ureumgetal gemiddeld over het jaar best vlak blijft.

Ook in de fokkerij worden bewuste keuzes gemaakt. Waar vroeger veel Amerikaanse stieren werden ingezet, ligt de focus nu op Europese en Nederlandse lijnen met goede vet- en eiwitvererving en een compact exterieur. ‘We gebruiken deze stieren vanwege hun hoogtemaat en vet-eiwitvererving. We fokken al tien jaar op gehaltes.’ De veehouders gebruikten onder andere Eloy, Empire, Fast Lane, Perfect, Shakespeare, Marpon en Madtime. ‘Eloy hebben we echt veel gebruikt, daar hebben we nu derdekalfskoeien van’, zegt Westra. Insemineren doet hij zelf en eens per drie à vieren weken komt de veearts langs voor drachtcontrole. ‘We bekijken dan ook de open koeien. Vuilt een koe, dan behandelen we die. Door scherp te sturen op vruchtbaarheid hoeven we nauwelijks koeien af te voeren vanwege vruchtbaarheidsproblemen.’ Voor opbrekers hebben de veehouders een eigen stier staan, een Drone uit een Jacuzzi. ‘CRV had interesse in de stier, maar hij merkerde net te laag.’

Meer geluk had Westra twee jaar geleden. Hij werd er door iemand op gewezen dat een van zijn kalveren, een Bartenderdochter, in de top 100 hoogste NVI stond. Als vaars lag haar 305 dagenproductie op 9.089 kg melk met 4,83% vet en 4,00% eiwit en een lactatiewaarde van 119 en werd ze ingeschreven met 87 punten. ‘Het is een heel compacte vaars met vrij veel inhoud, echt een krachtig dier. Als vaars heeft ze nog steeds 303 NVI en een best hoge Inet. Vooral op gezondheidskenmerken scoort ze waanzinnig hoog: 113 voor klauwgezondheid en 111 voor uiergezondheid. In combinatie met haar exterieurkenmerken kwam ze hoog in de lijst.’ Westra benaderde verschillende ki-organisaties. CRV hapte toe. De pink werd drie keer gespoeld met Activator, Statement en Boulevard met als resultaat 46 embryo’s. Een stiertje uit Boulevard sprak CRV aan en werd aan hen geleverd. Na het spoelen insemineerde Westra de pink met Madtime. Daaruit kwam een stiertje dat ze aan GGI verkochten. ‘Hij heeft als aAa-code 354. Dat is een aparte code voor een holstein, dus dat is wel leuk en maakt hem interessant voor een ki-organisatie.’ Het stiertje is nu bijna een jaar oud en vertrekt binnenkort naar de dekstal. ‘We hebben er een aantal keer dicht tegenaan gezeten en nu hebben we er twee. Dat is supermooi.’

Die inzet op sterke, productieve koeien vertaalt zich ook in de stal. Trots wijst Westra zijn beste koeien aan, waaronder een met 91 punten ingeschreven Bravodochter. ‘Het zijn allemaal compacte beestjes. Daar zijn we ook echt naar op zoek. We willen koeien oud laten worden op een efficiënte manier. Dat is leuk om te doen, geeft werkplezier en waardering.’ Resultaten blijven dan ook niet uit: afgelopen jaar waren er vier honderdtonners en opnieuw lijken er koeien die grens te gaan passeren. Er lopen nu een stuk of vijf koeien in de stal die al meer dan 90.000 kg melk produceerden. ‘We zoeken constant naar het optimale. Eerst stonden alle predicaten op een rij in onze keuken, maar de keuken is inmiddels te klein’, vertelt hij met een glimlach.

Naast de focus op productie en efficiëntie kijken de broers ook naar innovatie en duurzaamheid. Zo investeerden ze twee jaar geleden in een stikstofstripper om de mestafzet te verbeteren. ‘De mestafzet was een ding. Vanwege een subsidieregeling hebben we toen besloten een stikstofstripper aan te schaffen. Het is een mooi project, maar achteraf gezien denk ik dat het niet heel rendabel is. We hebben veel last van storingen en er zijn weinig ontwikkelingen. Strippers die in combinatie met mestvergisting op warmte draaien, lijken beter te werken’, zegt Rinze. Hij heeft de hoop nog niet helemaal opgegeven, maar zegt dat het meer werk is dan hij vooraf dacht. De afzet van de dikke fractie loopt wel goed. ‘Samen met een lokale glastuinbouwondernemer besloten we in april 2024 te onderzoeken of dit deel van de mest in zijn kas ingezet kon worden en dat bevalt goed. Ik kan tonnen bij hem kwijt.’ Westra ziet ook mogelijkheden in mestvergisting, maar voor nu komt dat nog even in de rij met andere plannen terecht.

Ook buiten het erf zijn de melkveehouders actief. Via agrarische natuurvereniging De Capreton, waar zowel boeren als burgers in het bestuur zitten, werken ze samen aan projecten zoals picknickbanken, insectenhotels, compostpakketten en voederhagen. ‘We willen vijf kilometer aan voederhagen in de Bommelerwaard plaatsen; die potentie is er’, vertelt Westra. ‘Het is goed om mee te bewegen’, vindt hij. ‘Dat betekent niet dat je gelijk op heel je areaal kruidenrijkgrasland moet zetten, zo’n voederhaag kost je niets.’ Ook maakte hij natuurvriendelijke oevers. Het riet snijdt en droogt hij en gebruiken ze in de potstal. ‘Voor de afkalfstal of jongveestal is het te stoffig, maar voor de potstal werkt het prima’, geeft Westra aan. ‘Zulke projecten zorgen aan de ene kant voor maatschappelijk draagvlak en aan andere kant telt het mee voor Foqus planet van FrieslandCampina.’